14 Kasım 2016 Pazartesi

[Online] 1994’lerde Azınlık ne durumdaydı, bir konuşma metninde tarif edildiği şekliyle



TARİHTEN BİR YAPRAK - 4


Bundan iki ay önce Mustafa Çolak, “Aga, sana küçük bir sürprizim var.” dedi. Sürpiz dediği, birkaç A4 kağıdında elyazısı bir Yunanca metin. Kağıtları elime aldığımda elyazısının bana ait olduğunu gördüm. Metni okumaya başladım, ama anımsayıncaya dek birkaç dakika geçti. Bereket son yaprağın arkasına bir not düşmüşüm: “9.6.1994 Perşembe akşamı Selanik Navarino Meydanında Sinaspismos tarafından Avrupa seçimleri öncesi düzenlenen açık hava toplantısında tarafımdan okunan tebliğ”. Sonra bütün ayrıntıları hatırladım.

Ben olayı ve yazdığım bu tebliği hiç unutmuşum. Sağda solda çıkmış yazılarımı, yaptığım konuşmaları, söyleşileri vs bir süredir topluyorum, bu metin elime geçmedi, demek ki bende kopyesi bile yok. Mustafa bu kağıtları Işık FM taşınırken çöplüğe atılan şeyler içinde bulup almış.

Sevindim tabiî, 22-23 yıl önce bir siyasî toplantıda okuduğum ve kaybettiğim bir metne yeniden kavuşmaktan. Onu bugün size de okutmak aklıma geldi, 94’lerdeki azınlık ortamını oldukça yansıttığı için. O zamandan bu güne tabiî çok şeyler değişti, çok şeyler aynı kaldı.

A. Dede’ye metni, Trakya’nın Sesi’nde yayımlansın diye vermiş olmam gerek. Dolayısıyla o zaman orada yayımlanmış olmalı.


Olayın öyküsünü de anlatayım bari. 1994 Avrupa seçimleri öncesi Sinaspisos partisinin Selanik’teki açık hava toplantısı, Navarino Meydanında Yunanistan’daki etnik ve sosyal azınlıklar konusunda konferans gibi bir şey. Bizim Azınlıktan partinin elemanı olan Mustafa Mustafa çağrılıyor. Mustafa bu etkinlik için ta Selanik’e kadar inmek istemiyor. Ben Selanik’te çalışıyorum, bana tekefon etti, “Aga benim yerime sen katılır mısın” diye.

Etkinlikteki diğer konuşmacılar, Antonis Manitakis, anayasa hukuku profesörü, ve Georgios Kuvidis, insan hakları aktivisti, doktor.


Η εισήγησή μου αφορά τη Μουσουλμανική Μειονότητα της Δυτικής Θράκης. Περιλαμβάνει αιτιάσεις. Για να είμαι συνεπής κι εγώ με τον μεμψίμοιρο αριστερό λόγο. Περιορίζομαι στη μια πλευρά. Δεν αναφέρομαι καθόλου στην άλλη πλευρά, την τουρκική, από την οποία επίσης υπάρχουν σημαντικά παράπονα. *Δεν αναφέρομαι ούτε στη χαλάρωση μερικών από τα διοικητικά μέτρα που εφαρμόζονται ανέκαθεν σε βάρος της Μειονότητας, αυτήν που επιχείρησε η προηγούμενη κυβέρνηση. Γιατί αμέσως μετά, με την τωρινή κυβέρνηση, άρχισε πάλι να σφίγγει ο κλοιός γύρω από τη Μειονότητα. Συνεπώς η κατάσταση της Μειονότητας στην εισήγησή μου παρουσιάζεται σαν μια συνέχεια χωρίς διακοπή.

Καταφεύγω τώρα στην ασφάλεια του γραπτού λόγου.
Η Μουσουλμανική Μειονότητα της ελληνικής Θράκης (στο εξής θα την αποκαλώ τουρκομουσουλμανική) για πολλούς λόγους προσφέρεται ως το καταλληλότερο πεδίο άσκησης του εθνικισμού και του ρατσισμού.

Διότι δεν είναι σκέτη μειονότητα. Είναι μουσουλμανική. Άρα παραπέμπει κατευθείαν στην προαιώνια αντιπαλότητα μεταξύ Χριστιανισμού (Ορθοδοξίας) και Ισλάμ και δίνει αφορμές για την αναβίωσή της. Άσχετα με το αν η αντικειμενική ιστοριογραφία έχει να επισημάνει την υπεροχή της συνύπαρξης από την αντιπαλότητα κατά τους οθωμανικούς χρόνους.

Η Μειονότητα όμως είναι επί πλέον τουρκική, τουρκόφωνη και τουρκικής εθνικής συνείδησης. Που μόνο το επίθετο αυτό είναι ικανό να ανασκαλίσει τη φυλετική μνήμη και να απελευθερώσει το ιστορικό και το τρέχον μένος της κυρίαρχης εθνικής ιδεολογίας.

Η Τουρκο-μουσουλμανική Μειονότητα της Δυτικής Θράκης συνεπώς είμαστε μια σκέτη πρόκληση, περισσότερο και από τη μειονότητα των ομοφυλοφίλων. Γι’ αυτό ξέρω πως δεν θα γίνω πιστευτός όσο και να σας διαβεβαίωνα ότι καλοπερνάμε η Μειονότητα εκεί πάνω στη Θράκη. Αυτό που μας διαβεβαιώνουν με κάθε ευκαιρία οι διάφοροι κυβερνητικοί εκπρόσωποι. Αυτός που δεν στερείται της στοιχειώδους ευφυίας αντιλαμβάνεται ότι θα πρέπει να ισχύουν ακριβώς τα αντίθετα από τις επίσημες διαβεβαιώσεις.

Ανοίγω μια παρένθεση. Είναι γνωστό ότι η κυρίαρχη πολιτική στην Ελλάδα αρνείται επίμονα να αναγνωρίσει το δικαίωμα του εθνοτικού αυτοπροσδιορισμού στη Μειονότητα, η οποία επίσημα επονομάζεται και γίνεται αποδεκτή ως μουσουλμανική. «Δεν υπάρχει εθνική μειονότητα στη Θράκη, δεν υπάρχει τουρκική, αυτή που υπάρχει είναι θρησκευτική και μουσουλμανική.» Αυτή είναι η επίσημη εθνική θέση διακηρυσσόμενη σε κάθε ευκαιρία και κατά κόρον.

Συνεχίζω την παρένθεση. Σας πληροφορώ ότι εξαιτίας του παραπάνω γεγονότος δεν υπάρχουν άθρησκοι και άθεοι στη Μειονότητα. Διότι το να δηλώσει άθρησκος και άθεος δημιουργεί ένα τεράστιο υπαρξιακό κενό στον μειονοτικό, ο οποίος διαγράφεται έτσι αυτομάτως και επισήμως από μειονοτικός και παύει να υπάρχει (να το υπαρξιακό κενό), αφού είναι υποχρεωμένος να υπάρχει μόνο ως μουσουλμάνος πιστός και θρησκευόμενος, και τίποτα άλλο… Στο σημείο αυτό να καταγγείλεις ή να μη καταγγείλεις τώρα τις ελληνικές κυβερνήσεις ότι υποθάλπουν τον ισλαμικό φονταμενταλισμό στην τουρκική μειονότητα της Θράκης; Όπως λέμε «οι μπάτσοι πουλάνε την ηρωίνη»…

Στο σημείο αυτό θα προσπαθήσω να κλείσω την παρένθεση. Η άρνηση αναγνώρισης του δικαιώματος του εθνοτικού αυτοπροσδιορισμού στη Μειονότητα (όταν η πραγματικότητα είναι παγκοίνως γνωστή και αναγνωρίζεται απ’ όλους, όταν σε κατ’ ιδίαν και ανεπίσημες συζητήσεις όλοι μας αποκαλούν τούρκους) δεν οφείλεται ίσως μόνο στη βαλκανική καθήλωση και αγκύλωση των πολιτικών εξελίξεων, στην αυτοπαγίδευση της εθνικής πολιτικής στα αδιέξοδα των ονομασιών ή ακόμα σε μια υστερόβουλη επιδίωξη αφομοίωσης της Μειονότητας. Όλα αυτά φυσικά μπορεί να καταλογισθούν. Εγώ όμως υποπτεύομαι κι ένα επί πλέον λόγο. Νιώθω τον ασυνείδητο φόβο των κυβερνώντων για την απελευθέρωση αυτού του αντιτουρκικού μένους για το οποίο μίλησα στην αρχή σε περίπτωση που η Μειονότητα αποκαλείτο τουρκική. Πολύ πιθανόν να υπάρχει φόβος μήπως γίνει και στην ελληνική Θράκη κάτι αντίστοιχο των Σεπτεμβριανών του 55 της Πόλης. Και έγινε πράγματι εκείνο το πογκρόμ της Κομοτηνής στις 29 του Γενάρη του ’90 γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο και με το σύνθημα «το αίμα κυλάει, εκδίκηση ζητάει». Εξ άλλου το 1983 όταν οι τότε νομάρχες Ροδόπης και Ξάνθης (εσείς διαβάστε η τότε κυβέρνηση) προσέφυγαν στα δικαστήρια ζητώντας το κλείσιμο των τριών συλλόγων της Μειονότητας που στα ονόματά τους έφεραν το επίθετο «τουρκικός» αυτόν τον κίνδυνο επικαλούνταν. Στη σχετική αίτηση η διατύπωση ήταν έτσι: «…Τώρα με την ανακήρυξη στην Κύπρο του ψευδοκράτους του Ντενκτάς υπάρχει ο κίνδυνος οι σύλλογοι της Μειονότητας που φέρουν τον όρο «τουρκικός» να προκαλέσουν το κοινό αίσθημα και να διαταράξουν την κοινή ειρήνη… γι’ αυτό αιτούμαι τη διάλυσή τους.» Και όντως η διάλυσή τους έγινε.

Στην αίτηση του ’83 των νομαρχών της Θράκης, όπως προκύπτει από το παραπάνω απόσπασμα, είναι καταφανής ο φόβος τον οποίο ανέφερα προηγουμένως. Τι είναι όμως αυτός ο φόβος και από πού πηγάζει; Με λίγη καλή διάθεση κάθε αντικειμενικός παρατηρητής θα διέβλεπε εδώ την προστατευτική για τη Μειονότητα διάθεση των κυβερνώντων. Απαγορεύεται η χρήση του όρου «τουρκικός» πρωτίστως για λόγους προστασίας της Μειονότητας, η απαγόρευση δηλαδή εξυπηρετεί τα συμφέροντά της.

Φυσικά μπορεί να υποστηρίξει κάποιος ότι η προστασία είναι έργο της αστυνομίας και των αρχών και στρέφεται εναντίον του απειλούντος κι όχι του απειλούμενου. Ενώ εδώ συμβαίνει το αντίθετο, όπου τιμωρείται αντί του απειλούντος ο απειλούμενος. Αλλά νομίζω πως ο καθένας μπορεί να καταλάβει πόσο δύσκολο είναι να προστατευτεί κάτι που επονομάζεται «τούρκικο» ή κάποιοι άνθρωποι που λένε ότι είναι τούρκοι. Οποίος εξευτελισμός δηλαδή.

Εδώ καταργήσαμε τον τούρκικο καφέ και τον βαφτίσαμε ελληνικό για να εξακολουθήσουμε να τον πίνουμε. Και τους τούρκους μειονοτικούς έπρεπε να τους βαφτίσουμε έλληνες μουσουλμάνους για να τους προφυλάξουμε από την επιθετικότητά μας. Πάντως κάθε φορά που εκδηλώνεται αυτή η επιθετικότητα πάλι τούρκους τους αποκαλούμε, ως τούρκους τους βρίζουμε, ως τούρκους τους καταπιέζουμε, ως τούρκους τους αφαιρούμε την ελληνική ιθαγένεια κ.α.
Δεν θα ήθελα να παρομοιάσω τη μοίρα της Τουρκικής Μειονότητας με εκείνη του τούρκικου καφέ. Νομίζω πως περισσότερο πετυχημένη θα ήταν η παρομοίωσή της με σαύρα. Η σαύρα που θυσιάζει την ουρά της για να σωθεί η ίδια όταν δέχεται επίθεση από αρπακτικό. Όπως και η Μειονότητα έχασε την ταυτότητά της για να σωθεί η ίδια.
Επί τέλους έκλεισε η παρένθεση.
Θα ήθελα πολύ να απαντήσω στο ερώτημα: Εκεί πάνω στη Θράκη με ποιόν τά’ χετε περισσότερο; Με τους ανθρώπους, τον λαό, το χριστιανικό στοιχείο; Ή με τις αρχές, τη διοίκηση γενικότερα; Η απάντηση: Τά’ χουμε κυρίως με την απρόσωπη διοίκηση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν προβλήματα, δεν δημιουργούνται διενέξεις και εντάσεις ανάμεσα στα δυο σύνοικα στοιχεία στη Θράκη. Δεν σημαίνει ότι η Μειονότητα δεν δέχεται επιθέσεις από οργανωμένες εθνικιστικές ομάδες της πλειονότητας που συχνά λαμβάνουν χρακτήρα παρακρατικό και άλλα διάφορα.

Το όποιο πρόβλημα όμως, η όποια διένεξη και η όποια ένταση ανάμεσα στα δυο στοιχεία νομιμοποιείται από τη Διοίκηση με μόνιμο θύμα φυσικά τη Μειονότητα. Νομιμοποιείται και επαυξάνεται. Και προτρέπει η Διοίκηση τη δημιουργία προβλημάτων, καλλιεργεί την ψύχρανση ανάμεσά τους και προσπαθεί το μεγάλωμα του χάσματος, και και. Και πετυχαίνει τη γκετοποίηση της Μειονότητας.
Εν τούτοις το μειονοτικό δεν καθορίζεται τόσο από τις σχέσεις ανάμεσα στα δυο στοιχεία όσο από τις σχέσεις της Διοίκησης με τη Μειονότητα. Από τις άμεσες σχέσεις.

Η Μειονότητα, απομονωμένη και γκετοποιημένη, δεν συμμετέχει. Δεν υπάρχει πουθενά. Αναφέρεται μεν σαν ένα αριθμητικό στοιχείο, αλλά δεν την βρίσκεις πουθενά. Είναι άφαντη. Τυπικά είναι εκεί παρούσα, αλλά ουσιαστικά απουσιάζει.

Στις νομαρχίες της Θράκης δεν υπάρχει ούτε ένας μειονοτικός υπάλληλος. Στις δημόσιες υπηρεσίες, τους δήμους το ίδιο. Δεν υπάρχει ούτε ένας μειονοτικός εργαζόμενος στις δημόσιες υπηρεσίες, τους συνεταιρισμούς, τους οργανισμούς που έχουν δημόσιο χαρακτήρα. Οι μειονοτικοί είναι αποκλεισμένοι ως εργαζόμενοι.

Η Μειονότητα είναι αποκομμένη από την πολιτική ζωή στη Θράκη. Δεν συμμετέχει στα πολιτικά κόμματα, Δεν συμμετέχει στην πολιτιστική ζωή.

Η παιδεία στη Μειονότητα, που τάχα είναι ημιαυτόνομη, είναι τόσο υποβαθμισμένη, κατά πως λέγεται χαρακτηριστικά, «είναι ένας μηχανισμός που έχει στηθεί για να παράγει την αμορφωσιά». Δεν υπάρχει ούτε ένας φοιτητής από τη Μειονότητα που σπουδάζει σε στα ελληνικά ΑΕΙ ή ΤΕΙ. Και μιλάμε για ένα πληθυσμό 120 χιλιάδων ατόμων.

Τώρα τελευταία γίνεται πολύς λόγος για την οικονομική ανάπτυξη της Θράκης. Όπως θα γνωρίζετε η Θράκη είναι η πιο καθυστερημένη περιοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δυο επισημάνσεις για το θέμα αυτό.

Μιλάμε για ανάπτυξη της Θράκης για εθνικούς λόγους. Αυτοί οι εθνικοί λόγοι ναι μεν αναφέρονται σε σχέση με την Τουρκία. Αλλά όπως είναι γνωστό στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ πηγάζουν από την εκεί παρουσία της Μειονότητας. Να σας πω εγώ σε τι αποσκοπεί η λεγόμενη ανάπτυξη της Θράκης. Στην παραπέρα οικονομική ενίσχυση του πλειονοτικού στοιχείου σε βάρος του μειονοτικού. Επομένως εγώ ο μειονοτικός τα περί αναπτύξεως της Θράκης τα ακούω βερεσέ. Η ανάπτυξη αυτή είναι εναντίον μου κι εγώ εναντίον αυτής.

Η δεύτερη επισήμανση: Η ανάπτυξη της Θράκης αν εκφραστεί με αριθμητικά δεδομένα που αφορούν αποκλειστικά το χριστιανικό στοιχείο, αποκλεισμένης της Μειονότητας, τότε θα προκύψει ένας από τους υψηλότερους δείκτες, μπορεί και ο υψηλότερος, σ’ όλη την Ελλάδα. Ο μέσος όρος που λαμβάνεται όμως με τη συμμετοχή του πολλαπλώς υποβαθμισμένου τουρκο-μουσουλμανικού στοιχείου αναδεικνύει τελικά την ελληνική Θράκη ως την πιο καθυστερημένη περιοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τόσο πολλαπλώς και βαθέως υποβαθμισμένη είναι η Μειονότητα.

Ο μειονοτικός αισθάνεται πολίτης Γ΄ κατηγορίας. Ενώ στην πραγματικότητα είναι ανεπιθύμητος μη-πολίτης. Μεταξύ των άλλων επί της κεφαλής του μειονοτικού κρέμεται σαν δαμόκλειος σπάθη η ρατσιστική διάταξη του κώδικα ελληνικής ιθαγενείας που δίνει την ευχέρεια στον εκάστοτε υπουργό των εσωτερικών να του αφαιρέσει την ιθαγένεια. Με το έτσι θέλω, απροειδοποίητα και μυστικά. Κι όχι με τυμπανοκρουσίες όπως στην περίπτωση του Κωνσταντίνου Γλύξμπουργκ. Κάθε μειονοτικός διατρέχει τον κίνδυνο μια ωραία πρωία να ξυπνήσει άπατρις έχοντας απολέσει την ελληνική ιθαγένεια. Είτε ευρισκόμενος στο εξωτερικό, ως συνήθως, οπότε δεν θα του επιτρέψουν την είσοδο στη χώρα του. Είτε ενώ ζούσε στο χωριό του, σπανιότερα, μη έχοντας ταξιδέψει ποτέ στο εξωτερικό. Είτε έχοντας κατέβει στην Αθήνα ως εργαζόμενος. Είτε, άκουσον άκουσον, ευρισκόμενος στη μέση της στρατιωτικής του θητείας και υπηρετών κάπου στα σύνορα.

Δεν σκοπεύω να εξαντλήσω το μειονοτικό πρόβλημα ως στόχο του εθνικισμού και του ρατσισμού.

Είπα πως η Μειονότητα αναφέρεται σαν ένας αριθμός, αλλά την ίδια δεν την βρίσκεις πουθενά. Απουσιάζει από παντού.

Τη βρίσκεις όμως στους υποβαθμισμένους μαχαλάδες των θρακικών πόλεων μέσα σε παράγκες και χαμηλοτάβανα τουρκόσπιτα από την εποχή της τουρκοκρατίας. Σε ορεινά και καμπίσια χωριά άναρχα και ανοργάνωτα με δύσβατους χωματόδρομους. Τη συναντάς σε στα καπνοχώραφα και στις σκληρές αγροτικές και αστικές δουλειές στη Θράκη, αλλά και εκτός Θράκης.

Και πού και πού τον μειονοτικό συναντάς σε καμιά εκδήλωση της Αριστεράς όπως απόψε στη δικιά σας. Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση για την οποία εγώ μόνον μπορώ να εκτιμήσω πόσο μεγάλο θάρρος σας χρειαζόταν.

Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.
 
09/06/1994 Perşembe akşamı,
Selanik Navarino Meydanı



İbram Onsunoğlu


*35 yıl süren Büyük Kovma’
da gevşemeler ürkek ürkek 1991’lerde Miçotakis hükümeti döneminde başladı. 1993’te Samaras Miçotakis hükümetini devirdi ve erken seçimler yapıldı. İktidara yeniden Andreas Papandreu geldi. Papandreu iktidarının ilk aylarında ayrımlardaki gevşemeler durdurulmuştu.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder